Đinh chì - đinh thép đóng gỗ, đinh coffa

Đinh chì là gì

Đinh chì là tên gọi trong nghề xây dựng và nghề mộc Việt Nam cho đinh thép thân trơn, mũ tròn phẳng, mũi nhọn, không mạ. Chữ "chì" chỉ màu thép mộc xám nhạt của đinh, không liên quan đến kim loại chì. Trong tiêu chuẩn châu Âu EN 10230-1 (thay cho DIN 1151 cũ) loại này gọi là round wire nail, còn thợ Việt gọi theo việc: đinh coffa hay đinh cốp pha, đinh đóng gỗ, hoặc gọi chung là đinh sắt, đinh gỗ, đinh thép đóng gỗ. Cần phân biệt với "đinh thép" theo nghĩa hẹp ở cửa hàng vật tư: đó là đinh thép cứng đóng tường, bê tông, tức đinh thép trắng và đinh thép vàng. Muốn mua đinh đóng gỗ thì nói rõ "đinh chì" hoặc "đinh thép đóng gỗ" kèm cỡ phân để không lấy nhầm.

Điểm nhận dạng: thân tròn trơn không rãnh, mũ dập phẳng rộng hơn thân khoảng hai lần, mũi cắt vát bốn cạnh. Vì không mạ nên bề mặt để lâu trong không khí ẩm sẽ có gỉ mờ; đây là đinh dùng cho kết cấu tạm và liên kết gỗ trong nhà, không phải đinh ngoài trời.

Nhà máy sản xuất đinh chì đủ 10 quy cách từ 2p (20mm) đến 12p (120mm), mã in trên bao ghi theo phân: 2F, 2.5F, 3F, 4F, 5F, 6F, 7F, 8F, 10F, 12F. Một phân bằng 1cm, nên đọc mã là ra chiều dài; bảng trên trang này quy đổi sẵn sang cm và mm.

Vật liệu và cách nhà máy làm ra đinh chì

Đinh chì được dập từ dây thép carbon thấp dạng cuộn, loại thép mềm dẻo đủ để kéo sợi và dập nguội mà không nứt, nhưng đủ cứng để mũi đinh xuyên gỗ không quăn. Trong ngành, dây làm đinh thường là mác thép carbon thấp tương đương nhóm SAE 1006-1010 hoặc Q195-Q235; đây là thông tin chung của ngành, không phải chứng nhận cho từng lô.

Quy trình tại xưởng, xem được trong video dàn máy dập đinh ở trang nhà máy:

1. Cuộn dây thép đúng đường kính của cỡ đinh cần dập được đưa lên giá xả dây. Mỗi cỡ đinh chạy một cỡ dây riêng: dây 2.8mm cho đinh 5p, dây 3.3mm cho đinh 7p.
2. Máy dập đinh kéo dây vào, kẹp, dập mũ ở một đầu và cắt vát tạo mũi ở đầu kia trong một nhịp máy; chiều dài đinh do cữ cắt của máy quyết định.
3. Đánh bóng trong thùng quay để làm sạch ba via và dầu bám sau khi dập, đinh ra có màu thép sáng đều.
4. Cân và đóng gói theo túi 1kg, túi 5kg hoặc bao 50kg, in mã quy cách trên nhãn.

Vì mỗi cỡ chạy trên một mẻ dây riêng, đường kính thân là thông số quyết định chất lượng cây đinh: thân đúng cỡ thì đinh không cong khi đóng vào gỗ cứng và giữ ván chắc. Bảng quy cách của nhà máy ghi đường kính thật từng cỡ, từ 1.7mm ở 2p đến 5.1mm ở 12p.

Chọn quy cách đinh chì theo việc

Quy tắc chung của nghề: chiều dài đinh bằng 2,5 đến 3 lần độ dày tấm đóng lên, để hai phần ba thân ngập vào nền. Bảng dưới áp quy tắc này lên 10 cỡ của nhà máy; con số độ dày tấm là kết quả của quy tắc, không phải quy định cứng.

Việc	Độ dày tấm hoặc gỗ	Cỡ nên dùng	Dài x thân
Đóng lưng tủ, hộp gỗ, ván ép mỏng	5-8mm	2p	20 x 1.7mm
Nẹp chỉ, la phông gỗ mỏng	8-10mm	2.5p	25 x 1.8mm
Ván ép 10-12mm, thùng gỗ, nẹp	10-12mm	3p	30 x 2.0mm
Ván ép 15mm, cốp pha ván mỏng, pallet nhẹ	13-16mm	4p	40 x 2.3mm
Ván cốp pha 18mm, ván xẻ 20mm, pallet	17-20mm	5p	50 x 2.8mm
Ván 20-25mm lên đà, khung gỗ tạm	20-24mm	6p	60 x 3.0mm
Đà, xà gồ gỗ, giàn giáo gỗ	25-28mm	7p	70 x 3.3mm
Kèo, đà lớn, cây chống	28-32mm	8p	80 x 4.1mm
Cột chống, nối đà lớn	35-40mm	10p	100 x 4.5mm
Dầm gỗ, nối cây chống, gỗ 45-50mm	45-50mm	12p	120 x 5.1mm

Hai lưu ý khi dùng bảng: gỗ cứng (căm xe, dầu, gõ) giữ đinh tốt hơn nên lấy cỡ ở đầu nhỏ của khoảng; gỗ mềm (thông, cao su, gỗ tạp) nên lên một cỡ. Ván ép mỏng dễ nứt cạnh, giữ đinh cách mép ít nhất hai lần đường kính thân.

Vì sao cùng chiều dài mà đường kính thân có thể khác giữa các nơi bán

Tiêu chuẩn chỉ quy định dải đường kính cho mỗi chiều dài, còn từng nhà máy chọn cỡ dây trong dải đó. Thân to hơn thì đinh cứng, khó cong, nhưng nặng hơn nên số cây trong một ký ít đi; thân nhỏ hơn thì được nhiều cây hơn nhưng dễ cong khi đóng vào gỗ cứng. Khi so giá đinh theo kg giữa hai nơi, phải so cùng đường kính thân, nếu không sẽ so hai thứ khác nhau. Bảng của nhà máy công bố đường kính thật để khách so được; đường kính có dung sai theo lô, cần số chính xác cho công trình thì gọi nhà máy hỏi lô đang có.

Bảo quản đinh chì

Đinh chì không mạ nên hút ẩm là gỉ bề mặt. Giữ nguyên túi hoặc bao chưa mở, kê cao khỏi nền, để nơi khô; túi đã mở thì cột miệng lại. Gỉ mờ trên bề mặt không làm giảm khả năng chịu lực khi đóng cốp pha hay gỗ tạm, chỉ làm đinh khó đóng hơn một chút. Đinh gỉ rỗ sâu, mất mũi nhọn thì không nên dùng cho việc chịu lực. Việc lộ ra ngoài trời hoặc trong nhà vệ sinh, bếp thì chọn đinh thép trắng có lớp mạ.